گفتار در بيرون آوردن عرض بلد به صورت مستقل اين كار را دو راه است : يكى به ميانجيگرى ستارگان ثابت ، و ديگرى به ميانجيگرى خورشيد . و آنچه با ستارگان انجام مىشود ، بر سه گونه است : به ستاره‌اى كه همهء مدارش بالاى افق است ، يا ستاره‌اى كه مدار آن با افق مماسّ است ، يا ستاره‌اى كه مدارش افق را مىبرد . و نيز هريك از اين گونه‌ها خود بر سه گونه است بنابر آنكه سمت الرّأس درون مدار باشد يا بر پيرامون آن يا بيرون آن . و در بيرون آوردن عرض به ميانجيگرى خورشيد دو گونهء مماس بودن مدار خورشيد با افق و همهء مدار آن بالاى افق بودن به كار نيايد ، چه اين گونه جاهاى زمين آبادان نيست ، و اگر هم به بيرون آوردن عرض نياز افتد ، مىتوان آن را از راه ستارگان ثابت اندازه گرفت . در اندازه‌گيرى عرض با خورشيد نيز ممكن است سمت الرّأس مكان درون مدار [ خورشيد ] باشد يا بر پيرامون آن يا بيرون آن . اكنون از ستارگانى سخن مىگويم كه مدار آنها هميشه بالاى افق است و پيوسته پيدا ( - ابديّة الظّهور ) نام دارند . فرض كنيم ABG دايرهء نصف النّهار و BG نيمهء افق و A قطب افق باشد كه همان سمت الرّأس است [ شكل 1 - 1 ] . اگر M محلّ تقاطع معدّل النّهار با دايرهء نصف النّهار و E قطب آن باشد ، چون قوسهاى ME و AG هر دو برابر با ربع دايره است ، با حذف كردن EA كه در هردو مشترك است ، دو قوس AM و Ge كه باقى مىماند برابر با يكديگر مىشود ؛ ولى AM عرض مكانى است كه افق آن BG است و